Różnice w postrzeganiu bioróżnorodności w rolnictwie.
Analiza porównawcza: rolnicy vs. naukowcy.

Badanie Bea Maas (Universitat fur Bodenkultur, Wiedeń, Austria) i inni (2021)

Zarządzanie wspierające różnorodność biologiczną ma zasadnicze znaczenie w zrównoważonym rolnictwie, ale jest rzadko stosowanie w praktyce rolniczej, pomimo rosnącej liczby argumentów, m.in. związanych z aspektami społecznymi, środowiskowymi, a także idącymi za tym korzyściami ekonomicznymi. Badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Biological Conservation (Bea Maas i inni 2021) miały na celu analizę postrzegania różnorodności biologicznej, usług ekosystemowych i procesów decyzyjnych w zarządzaniu krajobrazem rolniczym. Badaniu poddano zarówno naukowców (n=98) zajmujących się tymi zagadnieniami jak i również rolnikami (n=208) z Niemiec i Austrii. Postrzeganie różnorodności biologicznej, programów rolno-środowiskowych i oceny ochrony przyrody różniło się znacząco między naukowcami a rolnikami. Dla naukowców najcenniejsze były informacje stricte naukowe, a dla rolników informacje pochodzące od rządu i ze źródeł typowo rolniczych. Autorzy ww. badań doszli także do wniosku, że kobiety w grupie rolników, rolnicy prowadzący gospodarstwa ekologiczne i jednocześnie lepiej wykształceni rolnicy postrzegają lepiej bioróżnorodność i działania jej służące. Respondenci byli młodsi aniżeli średnia wieku w obu badanych grupach (naukowcy, rolnicy), dlatego autorzy zauważają, że może to być ważne w perspektywie niedalekiej przyszłości dla działań na rzecz różnorodności zarówno w praktyce rolniczej jak i badaniach dotyczących ekologii krajobrazu rolniczego. Ponadto badania wykazały inny ważny temat, a mianowicie nagłą potrzebę rozwoju komunikacji między naukowcami a osobami związanymi z rolnictwem, szczególnie dla utworzenia otwartego dialogu między naukami rolniczymi, praktyką a decydentami odpowiadającymi za tworzenie m.in. programów rolno-środowiskowych.

Postrzeganie naukowców Postrzeganie rolników

Obecnie przyjęta w Unii Europejskiej Wspólna Polityka Rolna (ang. Common Agricultural Policy - CAP) ma za zadanie wspierać rozwój zrównoważonego rolnictwa poprzez zapewniania odpowiedniego wsparcia rolnikom w ramach programów rolno-środowiskowych. Na lata 2021-2027 budżet na ten cel wynosi 365 mld EUR, co stanowi jedną trzecią całkowitego budżetu UE. Programy rolno-środowiskowe wspierają opracowywanie i wdrażanie celów WPR, m.in. związanych z ochroną/wspieraniem różnorodności biologicznej, poprawą stanu krajobrazu/siedlisk przyrodniczych, łagodzeniem zmian klimatu. Ponadto programy te mają na celu wspieranie ekosystemów w celu ich ochrony, a także ich potencjalnych możliwości do absorbowania wszelkich zakłóceń środowiskowych mających wpływ na usługi ekosystemowe. Jednak programy rolno-środowiskowe w poprzedniej perspektywie finansowej WPR były często krytykowane za ich nieskuteczność, m.in. związanych z podejściem formalnym, często nieadekwatnym do panujących warunków środowiskowych i związanym z tym płatności, a także podejściem nie zawsze opartym na badaniach naukowych dotyczących krajobrazu rolniczego. Dlatego niedawno opublikowane badania w prestiżowym czasopiśmie Biological Conservation (Maas i inni 2021) miały na celu analizę postrzegania różnorodności biologicznej, usług ekosystemowych i procesów decyzyjnych w zarządzaniu krajobrazem rolniczym. Badaniu poddano zarówno naukowców (n=98) zajmujących się tymi zagadnieniami jak i również rolników (n=208) z Niemiec i Austrii.

Ankieta przeprowadzona w ramach tych badań miała zweryfikować cztery hipotezy:

  • (H1) postrzeganie przez rolników zależy od ich poziomu wykształcenia i płci
  • (H2) rolnicy ekologiczni w porównaniu do rolników konwencjonalnych czy stosujących obydwa modele prowadzenia gospodarstwa będą pozytywnie postrzegać bioróżnorodność i programy rolno-środowiskowe
  • (H3) rolnicy postrzegają doniesienia naukowe jako mające niewielkie znaczenie w podejmowaniu decyzji w rolnictwie w przeciwieństwie do informacji publicznych
  • (H4) rolnicy w przeciwieństwie do naukowców bardziej doceniają usługi ekosystemowe, bo są ściśle związane z produkcją rolniczą.
zapylacze, pasy kwietne

(H1) postrzeganie przez rolników zależy od ich poziomu wykształcenia i płci

Rolnicy mający wyższe wykształcenie (n=151) uznali, że różnorodność biologiczna i związane z nią usługi ekosystemowe ma duże znaczenie, czego nie podzielali rolnicy z podstawowym poziomem wykształcenia (n=57). Natomiast obie te grupy pozytywnie oceniały samą różnorodność biologiczną jako ważną w produkcji rolniczej. Rolnicy z wyższym wykształceniem doceniają usługi ekosystemowe jako ważne zarówno dla produkcji rolniczej jak i dla samego ekosystemu krajobrazu rolniczego, czego nie zauważają rolnicy z niższym poziomem edukacji. Wyniki te są dobitnym przykładem jak ważna jest edukacja w rolnictwie.

Gdy naukowcy analizowali postrzeganie różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych przez pryzmat płci okazało się, że zarówno kobiety (n=82) jak i mężczyźni (n=126) uznają je za ważne, z nieznaczną tendencją na korzyść kobiet, które mocniej akcentowały ważność tych zagadnień w produkcji rolniczej. Innym ciekawym wynikiem otrzymanym przez badaczy było postrzeganie wrogów naturalnych zapewniających ochronę przed szkodnikami upraw gdzie kobiety uznały tą grupę organizmów w produkcji rolniczej za ważniejszą aniżeli mężczyźni, podobnie dostrzegały pozytywniej rolę różnorodności gatunkowej roślin w krajobrazie rolniczym. Inaczej już wyglądała percepcja wagi gleby rolniczej, gdzie mężczyźni oceniali jej jakość jako najważniejszy parametr w produkcji rolniczej.

 

(H2) rolnicy ekologiczni w porównaniu do rolników konwencjonalnych czy stosujących obydwa modele prowadzenia gospodarstwa będę pozytywnie postrzegać bioróżnorodność i  programy rolno-środowiskowe.

Rolnicy ekologiczni (n=85), konwencjonalni (n=59) i praktykujący oba systemy produkcji rolniczej (n=65) również mają zróżnicowane opinie związane z bioróżnorodnością i usługami ekosystemowymi. Rolnicy ekologiczni uważają za ważne w produkcji zarówno bioróżnorodność i usługi ekosystemowe, niemniej już rolnicy stosujący oba systemy produkcji klasyfikują na umiarkowanym poziomie, a konwencjonalni na najniższym poziomie. Wszystkie te trzy grupy rolników biorących udział w badaniu są zgodni co do wagi różnorodności biologicznej w produkcji rolniczej.

germany, landscape, wildflowers

(H3) rolnicy postrzegają doniesienia naukowe jako mające niewielkie znaczenie w podejmowaniu decyzji w rolnictwie w przeciwieństwie do informacji publicznych

Postrzeganie różnorodności biologicznej, programów rolno-środowiskowych i oceny ochrony przyrody różniło się znacząco między naukowcami a rolnikami. Dla naukowców najcenniejsze były informacje stricte naukowe, a dla rolników informacje pochodzące od rządu i ze źródeł typowo rolniczych.

(H4) rolnicy w przeciwieństwie do naukowców bardziej doceniają usługi ekosystemowe, bo są ściśle związane z produkcją rolniczą

Porównanie percepcji bioróżnorodności i usług ekosystemowych pomiędzy rolnikami a naukowcami wykazało, że ta druga grupa bardziej docenia ich wartość w produkcji rolniczej. W przeciwieństwie do naukowców, rolnicy postrzegają szkodniki w uprawie roślin rolniczych jako najważniejszy czynnik warunkujący produkcję rolniczą, jednocześnie nie jest dla nich priorytetem biologiczna ochrona upraw przed szkodnikami, co badacze uważają za ważniejszą.

Owady zapylające są "ważne" lub "bardzo ważne" dla obydwu grup respondentów (rolnicy, naukowcy) w produkcji rolniczej. Co ciekawe już w przypadku analizowania ważności czynników w produkcji rolniczej, tj. zróżnicowanie genetyczne, jakość powietrza, jakość wody i ochrona przed szkodnikami, rolnicy uznają je za mniej istotne w przeciwieństwie do naukowców.

Najważniejsze kwestie:

  • ekspansja i intensyfikacja rolnictwa są głównymi czynnikami powodującymi utratę różnorodności biologicznej
  • dowody naukowe dotyczące zarządzania przyjaznego dla różnorodności biologicznej są rzadko stosowane w praktyce
  • transdyscyplinarna ankieta ujawnia rozbieżne postrzeganie naukowców i rolników
  • wyniki podkreślają możliwości promowania bardziej ukierunkowanych programów ochrony
  • pogodzenie badań, praktyki i polityki rolnej wymaga otwartego dialogu.

Źródło (tekst i zdjęcia).

Przewiń do góry