Dlaczego warto wprowadzać pasy kwietne w rolnictwie

Bioróżnorodność ma ogromne znaczenie dla człowieka i środowiska naturalnego. Jej utrzymanie może wpływać na jakość płodów rolnych, poziom  jakości powietrza, obieg pierwiastków czy regulację klimatu. Dlatego tak ważne jest, byśmy już teraz podejmowali działania, które będą ją chronić. Jednym z takich działań jest wprowadzanie pasów kwietnych na terenach rolnych.

Ze względu na fakt, że grunty rolne zajmują znaczną część powierzchni Ziemi, ochrona bioróżnorodności w krajobrazach rolniczych odgrywa ważną rolę w globalnych strategiach. Rolnictwo może przyczyniać się do ochrony różnorodności biologicznej, dlatego tak kluczowa jest edukacja i wsparcie rolników w ich działaniach na rzecz jej rozwoju.

Rola różnorodności biologicznej w rolnictwie

Rolnictwo jest bardzo silnie zależne od różnorodności biologicznej z kilku ważnych powodów.

- Po pierwsze, jej poszczególne elementy wykorzystuje w uprawie roślin; dzięki temu mamy wybór - gatunków i odmian – wyjaśnia dr hab. Krzysztof Kujawa, prof. IŚRiL PAN, Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN. – Po drugie, rolnictwo wykorzystuje naturalne procesy, których przebieg zależy od różnorodności biologicznej; te procesy to np. krążenie pierwiastków i procesy glebotwórcze, zapylanie roślin przez zwierzęta zapylające, ograniczanie liczebności szkodników roślin uprawnych za pomocą mechanizmów ich biologicznej kontroli.

Co również istotne, rolnictwo jest zależne od różnorodności biologicznej także w odniesieniu do wody; retencja krajobrazowa wody jest możliwa dzięki różnym biotycznym elementom krajobrazu, t.j. gleba, zadrzewienia śródpolne, torfowiska, zbiorniki wodne itp.

Ponadto wysoki poziom różnorodności biologicznej stanowi "polisę ubezpieczeniową", która umożliwia w momencie wystąpienia jakichkolwiek zaburzeń (np. suszy) w ekosystemie (np. polu uprawnym) powrotu do pierwotnego stanu. Dzieje się tak dlatego, że wiele gatunków reprezentuje różne cechy biologiczne i funkcjonalne.

Co zatem robić, by chronić i zarazem rozwijać różnorodność biologiczną na obszarach rolnych? Rolnicy mogą stosować szereg działań, dzięki którym zwiększają różnorodność upraw tj. stosowanie wielu gatunków i odmian roślin uprawnych; stosowanie upraw międzyplonowych, płodozmianu czy odłogowania; wprowadzanie pasów kwietnych czy zmniejszenie rozmiaru pól.

Pasy kwietne w rolnictwie

Pasy kwietne są ważnymi obszarami kompensacyjnymi i wartościowym elementem krajobrazu rolniczego o dużej różnorodności biologicznej. Sprzyjają utrzymaniu wilgotności gleby poprzez tworzenie zwartych zacienionych łanów roślin, a także polepszają fizyczne i chemiczne właściwości gleby. Tworzą też barierę i naturalny filtr dla zanieczyszczeń obszarowych związanych z nawożeniem pól oraz stosowaniem środków ochrony roślin uprawnych.

Dlaczego warto wprowadzać pasy kwietne na gruntach rolnych?
- Bo znacząco zwiększają ogólną różnorodnością biologiczną, czyli wzmacniają wspomnianą "polisę ubezpieczeniową" i są elementem "ekologicznej intensyfikacji" rolnictwa. Na czym polega ta intensyfikacja? Na zwiększaniu zagęszczenia populacji gatunków roślin uprawnych, świadczących ważne usługi (funkcje) ekosystemowe, głównie z dwóch grup funkcjonalnych: owadów zapylających i stawonogów (pająków i owadów), będących wrogami szkodników upraw – mówi dr hab. Krzysztof Kujawa.

Jak założyć pas kwietny?

- Przede wszystkim należy dokonać wyboru odpowiednich gatunków roślin. Wybrane gatunki powinny spełniać szereg kryteriów, m.in. powinny pełnić określone funkcje ekosystemowe, być przystosowane do warunków środowiskowych, m.in. typu gleby,  panujących w danym miejscu – wyjaśnia nasz ekspert.

Obecnie dostępnych jest wiele mieszanek gatunków roślin, z których każda jest przeznaczona do innych zastosowań. Możemy wyróżnić dwa główne typy mieszanek: jednoroczne i wieloletnie. W przypadku tych pierwszych rolnik ma większą swobodę wyboru, ale też większe ryzyko, ponieważ gatunki roślin muszą rozwinąć się w jednym sezonie wegetacyjnym, aby pełnić zakładane funkcje ekosystemowe (np. ochrona roślin uprawnych przed szkodnikami, zwiększona retencja, zapylanie roślin).

W przypadku mieszanek wieloletnich rolnik musi zaplanować uprawę pasa kwietnego na kilka kolejnych lat, żeby utrzymać go w optymalnej kondycji dla pełnienia określonych funkcji. Ponadto taki pas będzie pełnił swoją funkcję przez cały rok, np. zimą stanowiąc schronienie dla wrogów naturalnych i/lub retencjonował wodę na polu uprawnym. Ważnymi czynnikami warunkującymi powodzenie w założeniu pasa kwietnego są: przygotowanie gleby, wybór terminu wysiewu mieszanki nasion, a w późniejszym etapie jego pielęgnacja. Uprawa gatunków roślin pasów kwietnych jest specyficzna ze względu m.in. na skład gatunkowy stosowanych mieszanek i okres wegetacji roślin. Pasy kwietne mogą stanowić ważny element w krajobrazie rolniczym pod warunkiem odpowiedniego doboru składu mieszanki gatunków roślin przystosowanych do warunków środowiskowych gospodarstwa, a także pod kątem pełnienia określonych funkcji ekosystemowych (m.in. biologiczna ochrona, zapylanie roślin, retencja wody).

Opracowanie
dr inż. Marcin Grabowski
lakikwietne.pl

fot. Krzysztof Kujawa

ZT „Kruszwica” S.A. jest inicjatorem programu „Grunt to równowaga” skierowanego do rolników, którego celem jest wspieranie wszelkich inicjatyw służących zachowaniu bioróżnorodności na terenach wiejskich.

 

Przewiń do góry